Czas w umyśle. X Letnia Szkoła Kognitywistyki

Zamiast traktować czas jedynie jako epifenomen procesów mózgowych, chcemy zanalizować czas przeżywany jako konstytutywny element struktury świadomości. Interesuje nas nie tylko to, jak umysł mierzy czas, ale przede wszystkim to, jak go „stwarza” i jak go doświadcza. Jak to się dzieje, że doświadczamy ciągłości, a nie rwanego pokazu slajdów? Jaką rolę odgrywa temporalność dla poczucia ciągłości i tożsamości podmiotu? Skupimy się też na tym, jak nasze ciało, emocje i interakcje społeczne modulują przepływ chwil. Szczególną uwagę poświęcimy stanom granicznym, w których czas ulega fragmentacji, zablokowaniu lub całkowitemu „zatrzymaniu”, jak ma to miejsce w skrajnej depresji, schizofrenii czy uzależnieniach, jak również atypowym doświadczeniom temporalnym w populacji osób neuroróżnorodnych.

Podczas tegorocznej edycji Letniej Szkoły Kognitywistyki zapraszamy do refleksji nad czasem, zjawiskiem z jednej strony bliskim i oczywistym, a jednocześnie niezwykle trudnym do racjonalnej analizy. Zachęcamy do wspólnej analizy powiązań między czasem a  umysłem, wykraczającej poza zdroworozsądkowe kategorie czasu zegara i tradycyjne modele przetwarzania informacji oraz standardowe badania eksperymentalne, które redukują czas do zobiektywizowanych pomiarów.

X Letnia Szkoła Kognitywistyki PTK
Czas w umyśle
Kazimierz Dolny, 9–12 września 2026

Polskie Towarzystwo Kognitywistyczne oraz organizatorzy – Wydział Filozofii KUL, Instytut Filozofii UMCS, Katedra Kognitywistyki UMK oraz Katedra Nauk Społecznych i Humanistycznych UMP – zapraszają do udziału w jubileuszowej, X edycji Letniej Szkoły Kognitywistyki.

Tegoroczna szkoła poświęcona jest zagadnieniu czasu – zjawisku z jednej strony bliskiemu każdemu z nas, z drugiej zaś wyjątkowo opornemu wobec racjonalnej analizy. Interesuje nas nie to, jak umysł mierzy czas, lecz przede wszystkim to, jak go tworzy i przeżywa: jak powstaje poczucie ciągłości i tożsamości, w jaki sposób ciało, emocje i interakcje społeczne modulują przepływ chwil, a także co dzieje się z doświadczeniem temporalnym w stanach granicznych – w depresji, schizofrenii, uzależnieniach czy atypowym rozwoju neurokognitywnym.

Proponowane zagadnienia szczegółowe

Uczestnicy mogą zgłaszać wystąpienia w ramach następujących bloków tematycznych:

• Czas subiektywny a czas zegara: Metodologiczne konsekwencje niewspółmierności modelu binarnego (relacja wcześniej-później) i trójdzielnego (przeszłość-teraźniejszość-przyszłość); narzędzia psychometryczne do analizy doświadczeń temporalnych, związek między pamięcią epizodyczną a zdolnością do mentalnej symulacji przyszłości, przetwarzanie predykcyjne a doświadczenie czasu
• Struktura świadomości czasowej: współczesne modele neurokognitywne i fenomenologiczne; otwartość przyszłości kontra determinizm, asymetria temporalna i horyzont oczekiwań; interakcje między poziomem neurobiologicznym (czas niejawny), a psychofizycznym i egzystencjalnym
• Ucieleśnienie czasu: jak procesy motoryczne, bicie serca i rytmy biologiczne konstytuują nasze poczucie trwania, ucieleśnione dostrojenie do rytmów biologicznych, norma i patologia rezonansu afektywnego, dostrajanie się do innych (rozmowa, taniec), etc.
• Czas i afekty: Mechanizmy, dzięki którym nuda, strach czy stany flow zmieniają subiektywną gęstość zdarzeń; temporalne aspekty przeżywania emocji.
• Patologie doświadczenia czasu: Zniekształcenia temporalne w depresji, schizofrenii, uzależnieniach i innych atypowych stanach świadomości; fragmentacja czasu, załamanie transcendencji ku przyszłości, „pustka teraźniejszości”
• Czas w systemach sztucznych: Czy AI może posiadać „poczucie czasu”, czy jedynie przetwarza dane w ramach dyskretnych kroków obliczeniowych; reprezentacje czasu w modelach językowych.
• Czasowa dynamika procesów poznawczych (np. w percepcji, wnioskowaniu, przetwarzaniu języka, podejmowaniu decyzji).

Więcej na https://lsk.kul.pl/.