Czym jest filozofia przyrody?

Filozofia przyrody (łac. philosophia naturalis, cosmologia) była pierwszym obszarem rozważań filozoficznych w starożytnej Grecji. Z czasem, tematyka filozoficznoprzyrodnicza stała się tylko jednym, choć bardzo istotnym, z działów filozofii. Filozofia przyrody jest również prekursorką nowożytnej nauki, która się z niej wyodrębniła i uniezależniła.
Początkowo filozofia przyrody zajmowała się wszystkimi zagadnieniami współczesnej nauki, rozpatrywanymi jednak najczęściej metodami filozoficznymi. Filozofia, rozumiana jako umiłowanie mądrości, wiązała się z dążeniem do zrozumienia funkcjonowania wszechświata. Miała ona wtedy jednak charakter spekulatywny i brakowało w niej rozwiniętej metodologii badań i rygoryzmu obserwacji. Stopniowo jednak empiryczne badanie rzeczywistości materialnej wyodrębniało się z głównego nurtu badań filozoficznych. W XVII w. nastąpiło rozdzielenie filozofii i nauki. Jeszcze do XIX wieku wielu naukowców było jednocześnie filozofami.

Współczesna filozofia przyrody

zajmuje się rozważaniami nad rzeczywistością materialną, opierając się o dorobek nauk empirycznych, uwzględniając ich metodologię i historię nauki. Podejmuje również problemy pomijane przez nauki empiryczne lub też zajmuje holistyczne stanowisko wobec człowieka i natury.
Od filozofii przyrody należy też odróżnić filozofię nauki, która za swój przedmiot bierze samą naukę, a nie przyrodę. Filozoficzna refleksja nad nauką obejmuje jej krytykę i analizę jej metod badawczych, a także badanie języka nauki.
Zagadnienia występujące we współczesnej filozofii przyrody:

  • problem elementarnych składników materii;
  • natura czasu;
  • natura przestrzeni;
  • problemy nieskończoności czasu i przestrzeni;
  • problemy prawidłowości zachodzących w przyrodzie, przyczynowości, determinizmu i indeterminizmu;
  • istota życia, jego geneza i ewolucja;
  • problem świadomości;
  • problem matematyczności przyrody;
  • podstawowe założenia filozoficzne nauk empirycznych;
  • filozoficzne interpretacje teorii naukowych.

Książki, czasopisma, artykuły, blogi

Warsztaty, wykłady, seminaria

Ostatnie aktualności

Eksperymenty myślowe. Jak testujemy rzeczywistość?

Czy możemy odkrywać nowe prawdy o świecie, nie wychodząc poza własny umysł? Czy myślenie rozpoczynające się od „Jeśli” lub „Co by było, gdyby” może dostarczać nam wiedzy równie wiarygodnej jak empiryczne badania? Eksperymenty myślowe od wieków pomagają filozofom i naukow­com w ich pracy badawczej – od Platona i Galileusza po współcze­sną fizykę i naukę o świadomości. Niektóre z nich zmieniły oblicze nauki, inne zaś obnażyły […]

Racjonalność i tajemnica. W 90-tą rocznicę urodzin Michała Hellera

Konferencja pt. Racjonalność i tajemnica. W 90-tą rocznicę urodzin Michała Hellera 7-8 maja 2026 Polska Akademia Umiejętności, Kraków, ul. Sławkowska 17 Współorganizatorzy Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych w Krakowie Tematyka konferencji Konferencja „Racjonalność i tajemnica” ma w zamyśle uczcić 90. rocznicę urodzin Michała Hellera, którego myśl od dekad kształtuje polską i światową refleksję nad relacją między nauką a filozofią. […]

Zmarł prof. dr hab. Włodzimierz Bernard Tyburski

16 lutego 2026 r. zmarł prof. dr hab. Włodzimierz Bernard Tyburski, filozof i etyk, emerytowany pracownik Instytutu Filozofii UMK. Miał 82 lata. Prof. dr hab. Włodzimierz Tyburski urodził się 20 sierpnia 1943 roku w Sierpcu. Tytuł magistra historii uzyskał na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu w 1967 roku na podstawie pracy „Młodzież Prus Królewskich na uniwersytetach obcych do poł. XV w.”, którą napisał […]

Więcej aktualności

Nasza działalność

RedAkcja
Latest posts by RedAkcja (see all)