Sekcja Filozofii Przyrody i Nauk Przyrodniczych Polskiego Towarzystwa Filozoficznego
Sekcja Filozofii Przyrody i Nauk Przyrodniczych Polskiego Towarzystwa Filozoficznego
Czy możemy odkrywać nowe prawdy o świecie, nie wychodząc poza własny umysł? Czy myślenie rozpoczynające się od „Jeśli” lub „Co by było, gdyby” może dostarczać nam wiedzy równie wiarygodnej jak empiryczne badania? Eksperymenty myślowe od wieków pomagają filozofom i naukowcom w ich pracy badawczej – od Platona i Galileusza po współczesną fizykę i naukę o świadomości. Niektóre z nich zmieniły oblicze nauki, inne zaś obnażyły […]
Konferencja pt. Racjonalność i tajemnica. W 90-tą rocznicę urodzin Michała Hellera 7-8 maja 2026 Polska Akademia Umiejętności, Kraków, ul. Sławkowska 17 Współorganizatorzy Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych w Krakowie Tematyka konferencji Konferencja „Racjonalność i tajemnica” ma w zamyśle uczcić 90. rocznicę urodzin Michała Hellera, którego myśl od dekad kształtuje polską i światową refleksję nad relacją między nauką a filozofią. […]
16 lutego 2026 r. zmarł prof. dr hab. Włodzimierz Bernard Tyburski, filozof i etyk, emerytowany pracownik Instytutu Filozofii UMK. Miał 82 lata. Prof. dr hab. Włodzimierz Tyburski urodził się 20 sierpnia 1943 roku w Sierpcu. Tytuł magistra historii uzyskał na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu w 1967 roku na podstawie pracy „Młodzież Prus Królewskich na uniwersytetach obcych do poł. XV w.”, którą napisał […]
Zapraszamy na Otwarte Seminarium Instytutu Biologii i Ewolucji Człowieka (online) z udziałem Prof. Marka Vellenda. Mark Vellend jest profesorem biologii na Université de Sherbrooke oraz członkiem Royal Society of Canada. Jest autorem książek The Theory of Ecological Communities oraz Everything Evolves: Why Evolution Explains More than We Think, from Proteins to Politics. Seminarium skupi się wokół jego ostatniej książki. I tym […]
Czy wiara ma coś wspólnego z naukami przyrodniczymi? Ks. Michał Heller pokazuje, że tak. Łączy je idea racjonalności, która jest kluczem do zrozumienia Wszechświata, przenikniętego stwórczą obecnością Boga i zarazem poddającego się badaniu przez nauki empiryczne. Wydanie to stanowi zbiór trzech książek autora o racjonalności: Nowa fizyka i nowa teologia; Moralność myślenia oraz Czy fizyka jest nauką humanistyczną?. To obowiązkowa lektura dla wszystkich, którzy chcą się dowiedzieć, dlaczego nauka i wiara […]
Zapraszamy Państwa do wysłuchania wykładów wygłoszonych podczas konferencji „Aksjologia nauki: między poznaniem a odpowiedzialnością”, która odbyła się 15 stycznia 2026 roku w pierwszą rocznicę śmierci śp. ks. prof. Zygmunta Hajduka. Tytuł konferencji – „między poznaniem a odpowiedzialnością” – oddaje centralne napięcie obecne zarówno w filozofii nauki, jak i w dorobku ks. prof. Hajduka. W dobie dynamicznego rozwoju nauk szczegółowych, technologii i zastosowań wiedzy pytania o aksjologiczne podstawy badań naukowych, o granice […]
28 I 2026 r., w dzień liturgicznego wspomnienia św. Tomasza z Akwinu, zmarł Profesor Antoni Bazyli Stępień. Przeżył niespełna 95 lat. Od początków swych studiów, które rozpoczął w 1950 r., związał się z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim. Należał do pierwszego pokolenia uczniów Lubelskiej Szkoły Filozoficznej, a potem stał się jednym z jej filarów. W swej filozofii łączył tomizm egzystencjalny Szkoły z fenomenologią Romana Ingardena oraz z tradycją […]
W obliczu dynamicznego rozwoju protobiologii, biologii ewolucyjnej i astrobiologii tradycyjne odpowiedzi na pytania o pochodzenie, ewolucję i istotę życia wymagają stałego pogłębiania i aktualizowania. Pytanie o naturę, genezę oraz dynamikę rozwoju życia stanowi jeden z najbardziej fascynujących, a zarazem najtrudniejszych problemów, przed którymi staje ludzki intelekt. Choć nauki przyrodnicze dostarczają coraz bardziej precyzyjnych danych na temat mechanizmów procesów prebiotycznych i bioewolucyjnych, filozofia pozostaje nieodzownym narzędziem, […]
W chwili odkrycia Plutona, którą konwencjonalne wyznacza się na 18 lutego 1930 r. ta (karłowata) planeta była w ruchu wstecznym i znajdowała się 170 47′ Raka. Obecnie (21 stycznia 2026 r.) znajduje się w zodiakalnym znaku Wodnika (30 21′ ) i jest w ruchu prostym. Właśnie dzisiaj Słońce weszło do Wodnika, ale robi to corocznie, więc nie ma sensacji. Pluton po raz pierwszy znalazł się […]
Książka Projekt w przyrodzie? Najważniejsze argumenty za i przeciw to wyjątkowa publikacja nie tylko w literaturze polskiej, ale także światowej. Jej wyjątkowość polega na równomiernym zestawieniu poglądów dotyczących kluczowych zagadnień w ogólnej problematyce pochodzenia Wszechświata, pochodzenia życia i jego rozwoju. Wszystkie zebrane w książce opinie uczonych dotyczą wciąż trwającego w nauce sporu, czy świat należy traktować wyłącznie w kategoriach losowych zdarzeń i praw przyrody, czy może należy […]
Z żalem zawiadamiamy, że w dniu 2 stycznia 2026 r. zmarł przeżywszy 83 lata Śp. Prof. dr hab. Michał Tempczyk, fizyk i filozof nauki, wieloletni pracownik Instytutu Filozofii i Socjologii PAN w Warszawie,
Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego i Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Msza św. pogrzebowa odbędzie się w dniu 6 lutego 2026 r. o godz. 14.00 w drewnianym kościele na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie.
Zapraszamy Państwa do udziału online w konferencji naukowej „Aksjologia nauki: między poznaniem a odpowiedzialnością”, która odbędzie się 15 stycznia 2026 roku. Konferencja odbywa się w pierwszą rocznicę śmierci śp. ks. prof. Zygmunta Hajduka.
Tytuł konferencji – „między poznaniem a odpowiedzialnością” – oddaje centralne napięcie obecne zarówno w filozofii nauki, jak i w dorobku ks. prof. Hajduka. W dobie dynamicznego rozwoju nauk szczegółowych, technologii i zastosowań wiedzy pytania o aksjologiczne podstawy badań naukowych, o granice poznania oraz o odpowiedzialność uczonych nabierają szczególnej aktualności. Konferencja ma być przestrzenią interdyscyplinarnej refleksji nad tymi zagadnieniami, prowadzonej w duchu rzetelności metodologicznej i wrażliwości filozoficznej.
Ks. Prof. Zygmunt Hajduk należał do grona myślicieli, którzy konsekwentnie ukazywali naukę jako działalność osadzoną w porządku wartości – zarówno epistemicznych, jak i etycznych. W swoich pracach podejmował zagadnienia metodologii nauk, racjonalności poznania oraz odpowiedzialności uczonego za skutki poznania naukowego. Szczególne miejsce w jego późnych badaniach zajmowała aksjologia epistemiczna – refleksja nad wartościami konstytuującymi praktykę naukową i wyznaczającymi jej sens w kulturze współczesnej.
Szanowni Państwo, w imieniu organizatorów mamy zaszczyt zaprosić Państwa do udziału w konferencji naukowej „Aksjologia nauki: między poznaniem a odpowiedzialnością”, która odbędzie się 15 stycznia 2026 roku na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II. Konferencja została zaplanowana jako wydarzenie o szczególnym charakterze – odbywa się w pierwszą rocznicę śmierci śp. ks. prof. Zygmunta Hajduka, wybitnego filozofa nauki, kapłana i nauczyciela akademickiego, wieloletniego […]
Ukazał się XIX tom w serii „Słowniki Społeczne” pod tytułem: „Naukoznawstwo” (i angielska wersja: „Science of science”) redagowany przez prof. dr hab. Pawła Kawalca (Katolicki Uniwersytet Lubelski) i dr Jacka Poznańskiego SJ. Opracowanie powstało przede wszystkim dzięki współpracy Redaktorów z Komitetem Naukoznawstwa Polskiej Akademii Nauk. W tomie zebrano prace uczonych reprezentujących środowiska naukoznawcze, mające wieloletnią tradycję współpracy z Komitetem Naukoznawstwa PAN, […]
Ideały i wartości ludzi nauki to podstawa nie tylko ich pracy zawodowej, lecz także odpowiedzialności wobec społeczeństwa. To właśnie wierność etosowi zawodu buduje zaufanie do instytucji naukowych – a bez tego zaufania sama nauka nie ma racji bytu. Nauka to nie tylko badania i ich wyniki. Jest ona również przedsięwzięciem społecznym – zwłaszcza współcześnie ze względu m.in. na wielość aktywności badawczych i wpływ osiągnięć nauki oraz technologii na codzienne życie milionów […]
Książka dotyczy problemu zmienności przyrody i ewolucji gatunków bytów ożywionych. Jednak w tytule nie ma słowa „ewolucja”, a podtytuł dotyczy „stałych w biofilozofii”. Autor używa terminu „ewolucja” dopiero w rozdziale trzecim, omawiając stan nauki przed Darwinem. Książka dotyczy zatem kwestii bardziej centralnej niż ewolucja. Étienne Gilson Od Arystotelesa do Darwina i z powrotem. Szkic o pewnych stałych biofilozofii Gilson proponuje powrót do Arystotelesa – […]
Książka dotyczy antropologicznych i etycznych aspektów transhumanizmu, poddając je krytycznej analizie. Transhumanizm jest ruchem społecznym i kulturowym, a jego główną ideą jest radykalne ulepszanie ludzkiej istoty. Transhumaniści postrzegają stan człowieka jako niesatysfakcjonujący i niespełniający ludzkich marzeń i oczekiwań. Człowiek powinien uwolnić się od naturalnych granic i stać się kimś więcej niż jest. Grzegorz Hołub Stać się więcej niż […]
W książce wyprowadzona jest na drodze dedukcyjnej ‘definicja życia’, w dwóch spójnych wersjach, ale ‘definicja życia’ to zbyt uproszczone oczekiwanie. Wywód wychodzący z bardziej podstawowych założeń ma za podstawę nieznany dotąd stan pośredni pomiędzy chaosem a porządkiem (nazwany tu półchaosem), wykryty drogą komputerowych symulacji dynamicznych, deterministycznych sieci złożonych. Wyniki te korygują znaną hipotezę Kauffmana: ‘życie na granicy porządku i chaosu’ (wynikającą ze statystycznych cech […]
Człowiek od zawsze poszukiwał sensu. Marzenie, by dostrzec w świecie harmonię, przekonać się, że wszystko wokół jest uporządkowane, że jest się częścią tego ładu – towarzyszyło tak filozofom, jak i artystom, naukowcom oraz zwykłym ludziom od zarania dziejów. Znalezienie odpowiedzi na fundamentalne pytania niesie obietnicę pewności i równowagi pośród niepokojów egzystencji. Dziś, w dobie coraz szerszej wiedzy i postępującej specjalizacji poszczególnych dziedzin nauki, […]
Z głębokim żalem informujemy, że w dniu 14 grudnia 2025 roku zmarł dr hab., prof. KUL, fizyk Henryk Piersa. Prof. Henryk Piersa urodził się 5 maja 1933 roku w Gnatach (województwo mazowieckie). W 1959 roku obronił magisterium na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II na podstawie pracy „Relatywizm epistemologiczny a relatywizm w szczególnej teorii względności”, napisanej pod kierunkiem ks. S. Mazierskiego. W 1958 roku rozpoczął pracę na stanowisku asystenta […]
