artykuł

Tajemnicza przyczynowość

Czasopismo popularyzujące filozofię.

Tajemnicza przyczynowość

Filozofuj! 2019 nr 3 (27) online

W jednym z najbardziej intrygujących fragmentów Traktatu o naturze ludzkiej David Hume stwierdza, że podejmowanie problemów filozoficznych prowadzi często do pogrążenia się w najgłębszych ciemnościach. Choć ten mrok mogą rozproszyć rozrywki życia codziennego, pokroju gry w tryktraka i rozmów z przyjaciółmi, to przejmujące pytanie o przyczyny mojego własnego istnienia nie traci na znaczeniu i domaga się odpowiedzi. Być może podobne refleksje towarzyszyły Immanuelowi Kantowi, gdy wbijał do łuzy stołu bilardowego kolejną bilę i zastanawiał się, czy naprawdę jest tak, że to przyczynowość stanowi podstawowy mechanizm przebiegu tej gry. Dla obu myślicieli przyczynowość okazała się z pewnością wymagającym przeciwnikiem.

Choć wynik tego pojedynku nie jest jednoznaczny, to zainteresowanie nim nie słabnie. Filozofowie, by odwołać się do języka komentatorów meczów piłki nożnej, wciąż odnajdują w sobie „sportową złość” i atakują problem przyczynowości, który z perspektywy naszego codziennego doświadczenia można uznać za wręcz podstawowy. Jeśli miałoby się bowiem okazać, że nie rozumiemy, w jaki sposób przedmioty oddziałują na siebie, to należałoby wyciągnąć wniosek, że świat w jednym ze swoich najbardziej fundamentalnych aspektów jest dla nas głęboką ciemnością, a fakt, że po uderzeniu jednej bili druga zaczyna się poruszać, byłby zupełnie niezrozumiały.

W tym numerze staramy się dotrzeć do sedna sporu o przyczynowość, odwołując się nie tylko do historycznych dyskusji na ten temat, ale także nowszych rozwiązań i propozycji. Nasi autorzy udowadniają, że choć podejmowana przez nich problematyka jest skomplikowana, wielowątkowa i wymagająca, to można omówić ją w precyzyjny i czytelny sposób. W tekstach przewijają się pojęcia indeterminizmu, korelacji i przyczynowości umysłowej, zaś kontekstem rozważań jest nie tylko metafizyka i epistemologia, ale także filozofia nauki czy filozofia prawa.

Zapraszamy do lektury online – link na dole strony

 

Spis treści

Przyczynowość a indeterminizm > Tomasz Placek
„Czym są przyczyny i jak działają w fizycznym świecie?” – to jedno z ważniejszych pytań metafizyki. Aby ustalić terminologię, będę mówił o przyczynach, skutkach i relacjach między nimi, które nazywam „powodowaniem”. Aby dać przykład: wystrzelenie kuli armatniej jest przyczyną powstania w ziemi leja, a ten lej w ziemi jest skutkiem wystrzelenia kuli. Wystrzelenie kuli spowodowało wytworzenie leja w ziemi.

David Hume o naturze związków przyczynowych > Anna Tomaszewska
Co wiedza naukowa ma wspólnego z wiarą? Krytyka przyczynowości przeprowadzona w XVIII wieku przez Davida Hume’a prowadzi do wniosku, że między tymi dziedzinami nie ma istotnych różnic.

Czy piraci powodują globalne ocieplenie? > Zalán Gyenis
Budzący Niepokój Biznesmen radzi się swojego statystyka.

BNB: Często muszę latać, a bardzo obawiam się bomb. Jakie jest prawdopodobieństwo, że pasażer wniesie bombę na pokład?
S: Jak jeden do pięciu tysięcy.
BNB: Och, to zbyt wiele. Może mógłbym coś z tym zrobić?
S: Cóż, zawsze miej ze sobą w podróży bombę, ponieważ prawdopodobieństwo znajdowania się dwóch bomb na pokładzie jest o wiele mniejsze.

Fragment z klasyka

Kalendarium problemowe

Jak nie myśleć o przyczynowości > John D. Norton
Nauka upewnia nas w tym, że zmianami w świecie rządzą niezawodne i powtarzalne prawidłowości. Ciała spadają swobodnie, ciepło przepływa od miejsca gorącego do zimnego, a światło rozchodzi się z dużą prędkością po liniach prostych. To wszystko jest przedmiotem badania nauki: teorii grawitacji, termodynamiki i optyki. Te wszystkie fakty przedstawiają sens uporządkowanego połączenia przedmiotów w naszym świecie. Metafizycy jednak powiedzą, że odkryli głębszą prawdę na temat tego, jak rzeczy łączą się ze sobą.

Przyczyny celowe w fizyce > Tomasz Bigaj
Co to znaczy podać przyczynę dla jakiegoś zdarzenia? Pytanie to postawił sobie Arystoteles przed dwoma i pół tysiącami lat, a udzielona przez niego odpowiedź do dzisiaj intryguje.

Czy istnieje przyczynowość umysłowa? > Robert Poczobut
Przekonanie, że umysł ma zdolność przyczynowego oddziaływania na stany naszego ciała, stanowi główne założenie psychologii potocznej. Powstaje pytanie, czy założenie to jest prawdziwe. A jeśli tak, to na gruncie jakich teorii umysłu?

Wywiad
Istnieje wiele różnych pojęć przyczynowości > Wywiad z profesorem Christopherem Hitchcockiem, jednym z najważniejszych współczesnych filozofów nauki

Pierwsza Przyczyna > Jacek Wojtysiak
Zdarzenia lub rzeczy, z którymi mamy do czynienia, rozpatrujemy często w aspekcie związków przyczynowych. Zasadniczo jest tak, że dowolny element jakiegoś łańcucha przyczynowego jest zarazem przyczyną jednych przedmiotów, jak i skutkiem innych. Czy jednak istnieje byt, który jest przyczyną, nie będąc skutkiem? Taki byt filozofowie nazywają Pierwszą Przyczyną, spierając się o jego istnienie i naturę.

Narzędzia filozofa
Teoria argumentacji: #22. Sztuka kontrargumentacji (cz. 2) > Krzysztof A. Wieczorek
Eksperyment myślowy: „Gra w życie”, czyli o przyczynowości inaczej > Artur Szutta

Filozofia w literaturze
Iwan Fiodorowicz Karamazow i ciężar winy moralnego zaniechania > Natasza Szutta
Gawędy o języku: #9. Wystawmy sobie przedstawienie (ale bez wyobrażeń)! > Wojciech Żełaniec

Satyra
Hamlet, czyli o przyczynach niedziałania (praca pisana bez celu i przyczyny) > Piotr Bartula

Felietony
Natura czy wychowanie? > Jacek Jaśtal
Ćwiczenie logiczno-metodologiczne na temat pierwszej przyczyny > Adam Grobler

Filozoficzne zoo
Motyl Lorenza > Jakub Jernajczyk

Filozofia prawa
Prawne potyczki ze związkiem przyczynowym > Marta Soniewicka

Filozofia w szkole
Czy rządzi nami przypadek? > Dorota Monkiewicz-Cybulska

Dodatek maturalny

Lekcja filozofii
#8. Wywiad z Epikurem > Jacek Wojtysiak

Z półki filozofa…

Kobieta patrzy na Pietę > Jolanta Prochowicz

Filozofia w filmie
Czy przyszłość może wpływać na przeszłość? > Piotr Lipski

Filozofia z przymrużeniem oka

 

 

Wydawcą czasopisma jest

Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru 3(27)/2019:

Zachęcamy do lektury!

Print Friendly, PDF & Email
Zapraszam na

Andrzej Zykubek

Andrzej Zykubek, biolog i filozof, nauczyciel i miłośnik filozofii przyrody, dyskutujący ewolucjonista, zainteresowany genezą życia i umysłu poszukiwacz zatrudniony w Katedrze Filozofii Nauk Przyrodniczych KUL. Sympatyk torfowisk, rowerów i górskich wędrówek, wypraw kajakowych i bardzo dobrej muzyki.
Wieloletni Członek Komitetu Organizacyjnego i organizator Lubelskiego Festiwalu Nauki, a także wielu konferencji naukowych, wykładów i warsztatów. Prowadzi kilka stron www i serwisów społecznościowych, m.in. Wydziału Filozofii KUL i kognitywistyki KUL.
Wbrew pseudonimowi nadanemu mu przez studentów lubi innych przedstawicieli gatunku Homo sapiens sapiens.
Zapraszam na

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.