Człowiek. Jego natura i środowisko w świecie – Arnold Gehlen

Posted on Posted in książka

Człowiek. Jego natura i środowisko w świecie – Arnold Gehlen

Człowiek. Jego natura i środowisko w świecie – Arnold Gehlen

Przedłożona polskiemu czytelnikowi praca Człowiek. Jego natura i stanowisko w świecie (1940) stanowi przełomowe, klasyczne już dzieło z zakresu antropologii filozoficznej. Gehlen przedstawia w nim koncepcję człowieka jako istoty ułomnej (Mängelwesen): człowiek przychodzi na świat pozbawiony wyspecjalizowanych instynktów, organów ataku i obrony, nieprzystosowany do życia w ściśle określonym środowisku. Niekorzystny punkt wyjścia wymusza na nim konieczność samodzielnego przekucia pierwotnych słabości w środki umożliwiające mu przetrwanie w niebezpiecznym, obojętnym na jego potrzeby świecie. Człowiek rozpoczyna zatem swoją przygodę z życiem jako swoisty homo defectus, a kończy ją jako Prometeusz, który potrafi stworzyć skomplikowany świat kultury i podporządkować sobie siły przyrody. Podstawową kategorią w projekcie antropologicznym Gehlena jest działanie, które kompensuje wszystkie wrodzone braki biologiczne człowieka, odciąża jego organizm od zalewu bodźców, reguluje nieustabilizowaną energię popędową, a przede wszystkim stanowi podłoże dla rozwoju symbolicznego języka oraz instytucji, na których opiera się każda kultura.

 

Spis treści

Stanisław Czerniak, Rafał Michalski, Arnold Gehlen jako klasyk antropologii filozoficznej XX wieku / 7
Droga filozofa do antropologicznego opus magnum (1904–1935) / 7
Gehlen a tradycja antropologii filozoficznej, inspiracje biologiczne / 18
„Zwrot antropologiczny” – Człowiek. Jego natura i stanowisko w świecie / 36

Wprowadzenie

1. Człowiek jako biologiczna osobliwość / 45
2. Odrzucenie schematu stopni / 58
3. Pierwsze pojęcie człowieka / 69
4. Kontynuacja tej samej intuicji / 80
5. Działanie i język / 86
6. Działanie i popędy / 91
7. Nadwyżka popędowa i kontrola popędów / 98
8. Prawo odciążenia – rola świadomości / 104
9. Zwierzę i jego wokółświat. Herder jako prekursor / 116

Część I. Szczególne morfologiczne stanowisko człowieka

10. Prymitywizmy organologiczne / 133
11. Teoria Bolka i pokrewne teorie / 150
12. Problem ewolucji człowieka / 175

Część II. Percepcja, ruch, język

13. Elementarne procesy koliste w interakcji / 185
14. Kontynuacja /196
15. Granice zwierzęcych osiągnięć / 205
16. Optyczne postacie i symbole/ 215
17. Wyobraźnia motoryczna i sensoryczna / 241
18. Motoryczny symbolizm / 249
19. Dwa korzenie języka / 255
20. Rozpoznanie. Trzeci korzeń języka / 259
21. Teoria zabawy – czwarty korzeń języka / 268
22. Rozszerzenie zakresu doświadczenia / 277
23. Wyższe doświadczenie na poziomie motorycznym / 288
24. Dźwiękowe gesty. Piąty korzeń języka / 294
25. Zaplanowane działania / 300
26. Rekapitulacja omówionych podstaw języka / 304
27. Element samego języka / 309
28. Pierwotne czynniki rozwoju języka / 316
29. Skutki rozwoju języka: wyobrażenie / 323
30. Skutki rozwoju języka: dostosowanie się świata wewnętrznego i zewnętrznego / 328
31. Bezgłośne myślenie / 337
32. Problemy pochodzenia języka / 341
33. Dalszy rozwój języka / 349
34. Specyficzne dla języka fantazmaty / 360
35. Poznanie i prawda / 368
36. Pewność irracjonalnego doświadczenia / 382
37. Przyczynek do teorii wyobraźni / 398

Część III. Prawa rządzące ludzkimi popędami. Charakter. Problem ducha

38. Odrzucenie teorii popędów / 413
39. Dwa prawa rządzące popędami. Hiatus / 419
40. Otwartość na świat popędów / 425
41. Dalsze prawa rządzące ludzkimi popędami / 438
42. Nadwyżka popędowa. Prawo chowu / 447
43. Charakter / 462
44. Ekspozycja kilku problemów ducha / 475

Rafał Michalski, Jarosław Rolewski, Człowiek. Jego natura i stanowisko w świecie – komentarz filozoficzny / 503
Uwagi tłumaczy / 503
Człowiek. Jego natura i stanowisko w świecie – korekty pierwszego wydania / 517

 

Print Friendly, PDF & Email
Zapraszam na

Andrzej Zykubek

Andrzej Zykubek, biolog i filozof, nauczyciel i miłośnik filozofii przyrody, dyskutujący ewolucjonista, zainteresowany genezą życia i umysłu poszukiwacz zatrudniony w Katedrze Filozofii Nauk Przyrodniczych KUL. Sympatyk torfowisk, rowerów i górskich wędrówek, wypraw kajakowych i bardzo dobrej muzyki.
Wieloletni Członek Komitetu Organizacyjnego i organizator Lubelskiego Festiwalu Nauki, a także wielu konferencji naukowych, wykładów i warsztatów. Prowadzi kilka stron www i serwisów społecznościowych, m.in. Wydziału Filozofii KUL i kognitywistyki KUL.
Wbrew pseudonimowi nadanemu mu przez studentów lubi innych przedstawicieli gatunku Homo sapiens sapiens.
Zapraszam na

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *