32872 dni z Michałem Hellerem

W auli Uniwersytetu Jagiellońskiego 12 marca 2026 odbyła się uroczystość z okazji 90. urodzin ks. prof. Michała Hellera, połączona z promocją książki „Siedem ważnych słów. Michał Heller w rozmowie z Wojciechem Bonowiczem”. Wzięli w niej udział m.in. przedstawiciele władz UJ z rektorem prof. Piotrem Jedynakiem, rektorzy poprzednich kadencji prof. Wojciech Nowak i prof. Jacek Popiel, prezydent Krakowa Aleksander Miszalski, współpracownicy, przyjaciele i bliscy jubilata.

Ksiądz prof. Michał Heller to jeden z najbardziej rozpoznawalnych na świecie polskich uczonych. Kosmolog, fizyk teoretyczny i matematyk, filozof i teolog, niestrudzony popularyzator nauki, przez lata wykładał na wielu uniwersytetach w Europie i Stanach Zjednoczonych. Jego działalność naukowa i publicystyczna stanowi ważny głos w debacie o relacji między nauką a religią. Od lat udowadnia, że nie muszą się one wykluczać ani ze sobą rywalizować, lecz mogą wspólnie poszukiwać odpowiedzi na najważniejsze pytania o sens świata i ludzkiej egzystencji.

Spotkanie rozpoczął prorektor UJ ds. rozwoju prof. Bartosz Brożek, który w dalszej części spotkania wygłosił laudację na cześć księdza profesora. Zarówno niekonwencjonalne słowo wstępne, jak i laudacja dla jubilata charakteryzowały się oryginalnym stylem z dużą dozą humoru, przełamującego  schematy w doborze słów wygłaszanych przy tego rodzaju uroczystościach. Goście poznali m.in. ukute na okoliczność uroczystości terminy: helleryzm, helleryczny czy heller jako określenie jednostki matematycznej. Profesor Brożek przypomniał także, że ksiądz profesor często powtarza sekwencję „lubię nie wiedzieć”. Można ją odczytać na kilka bardzo różnych sposobów – i właśnie ta wieloznaczność czyni ją intrygującą. To zdanie brzmi jak bunt przeciwko oczywistości, jak deklaracja wolności myślenia. A, jak podpowiedział laudator – „myślenie jest częścią świadomości, a nawet, być może, można postawić między tymi pojęciami znak równości”.

O wspólnie stworzonej książce „Siedem ważnych słów. Michał Heller w rozmowie z Wojciechem Bonowiczem”, wydanej nakładem Wydawnictwa Znak, przy współpracy Copernicus Center Press (oficyny Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych), rozmawiali sami twórcy: Wojciech Bonowicz i ks. prof. Michał Heller. Publikacja, debiutująca na rynku 11 marca 2026, nie jest klasycznym wywiadem ani biografią. To intymna, refleksyjna rozmowa, swobodna, ale głęboka, pełna czułości do nauki i świata,  pozbawiona patosu, a jednocześnie głęboko filozoficzna. Nie ma tu „wykładu z kosmologii”, za to jest opowieść o człowieku, który całe życie myślał o wszechświecie i o Bogu. Ksiądz prof. Heller odsłania w niej obszary, o których zwykle mówi niewiele, bardziej egzystencjalne niż naukowe: o sensie, wierze, nauce i ludzkim doświadczeniu, relacji między nauką a wiarą – nie jako konflikcie, lecz jako dwóch światach mogących się dopełniać, tajemnicy kosmosu i ludzkiego istnienia, duchowości, codzienności – jak wygląda jego modlitwa, czego się obawia, jak myśli o wieczności. Wątki poważne przeplatają się z – tak charakterystycznymi dla ks. prof. Hellera – lekkością stylu, poczuciem humoru i dystansem. Książka ukazała się z okazji 90. urodzin księdza profesora, co nadaje jej ton podsumowania i mądrości dojrzałego życia.

Jubilat, uhonorowany ponad 40 nagrodami i odznaczeniami, w tym Orderem Orła Białego, pozostaje uczonym niezwykle skromnym, a zarazem inspirującym kolejne pokolenia. Warto podkreślić, że w 2008 roku otrzymał prestiżową Nagrodę Templetona, a środki z niej przeznaczył na utworzenie i rozwój Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych (CKBI). To pozawydziałowa, autonomiczna jednostka powołana przy Uniwersytecie Jagiellońskim i Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II, którą obecnie kieruje prof. Bartosz Brożek. CKBI łączy różne dziedziny wiedzy i wspiera badaczy, którzy pracują na styku nauk ścisłych, humanistycznych i społecznych. Interdyscyplinarność ma być – jak podkreśla w swoich wypowiedziach prof. Brożek – „antidotum” na zbyt wąskie specjalizacje i sposobem na lepsze rozumienie złożonych problemów współczesności. Interdyscyplinarne działania Centrum koncentrują się wokół następujących dziedzin: edukacja, organizacja konferencji i sympozjów, badania z zakresu kosmologii, fizyki, biologii, neuronauki, psychologii, kognitywistyki, filozofii, prawa, logiki, teologii, historii nauki, relacje między nauką i religią oraz wpływ nauki na kulturę, a także popularyzacja nauki (w szczególności organizacja regularnych wykładów otwartych oraz corocznego Copernicus Festival).

W toku spotkania wypowiadali się bliscy sercu ks. prof. Hellera współpracownicy, uczniowie, wychowankowie, w ciepłych i serdecznych słowach dając świadectwo ogromnego szacunku i przyjaźni dla tego nieszablonowego duchownego. Miała też miejsce panelowa dyskusja o znaczeniu matematyki w życiu księdza profesora, poprowadzona przez dr. Łukasza Lamżę z Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych.

W części uroczystości poświęconej życzeniom dla jubilata, w imieniu mieszkańców Krakowa wystąpił prezydent Aleksander Miszalski, który podkreślił, że dla miasta działalność ks. prof. Hellera ma szczególne znaczenie – to właśnie tutaj stworzył przestrzeń do dialogu między nauką, filozofią i teologią. Jako wyraz wdzięczności za jego obecność, myśl i dorobek, w uznaniu całokształtu osiągnięć, włodarz miasta uhonorował jubilata odznaką Honoris Gratia, przyznawaną osobom szczególnie dla miasta zasłużonym. Wyróżnienie jest nie tylko hołdem dla imponującego dorobku naukowego księdza profesora, lecz także podziękowaniem za to, że od dziesięcioleci inspiruje Kraków – miasto nauki – do odważnego i otwartego myślenia.

– Jubilat uczy nas bezstronnego spojrzenia na rzeczywistość, szacunku dla tradycji, ale jednocześnie otwarcia na nowoczesność. Miasto jest mu wdzięczne za „żywy pomnik” księdza profesora, jaki mu przekazał – Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych. Jego imponująca wiedza, genialny umysł i wielkie serce są docenione przez cały świat – mówił prezydent Aleksander Miszalski.

Dużą niespodzianką, przyjętą przez dostojnego jubilata ze wzruszeniem, były życzenia, które popłynęły z ekranu z ust przyjaciół naukowców z Polski i zagranicy. Z osobistymi życzeniami pospieszył również rektor Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II ks. prof. Robert Tyrała, który ogłosił z mównicy, że „ksiądz profesor jest tym, który buduje most – to dialog między tymi, którzy wierzą i którzy poszukują”.

Rektor UJ prof. Piotr Jedynak przekazał jubilatowi życzenia w imieniu własnym i całej społeczności akademickiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. W humorystyczną opowieść ujął życzenia spełnienia marzeń księdza profesora na poziomie aktywności sprawiających mu niekłamaną radość i satysfakcję, choć niekoniecznie związanych z którąś z licznych dziedzin nauki, które jubilat zgłębia od lat. Wraz z prof. Bartoszem Brożkiem wręczył okolicznościowy adres gratulacyjny.

Na koniec zabrał głos bohater uroczystości, który opowiedział o swoim życiu przez pryzmat tego, co ukochał nade wszystko i co ma dla niego wyjątkowe znaczenie – książek, które towarzyszą mu od najmłodszych lat.

Po zakończeniu części oficjalnej powinszowania dostojnemu jubilatowi mieli okazję złożyć wszyscy obecni na uroczystości goście.

Źródło tekstu „Lubię nie wiedzieć” – 32 872 dni z księdzem profesorem Michałem Hellerem