Investigations in the Theory of Knowledge at the Maria Curie-Skłodowska University

Przez Andrzej Zykubekaktualności, książka, OPEN ACCES0 komentarzy

W Wydawnictwie Brill ukazała się monografia wydana pod red. Marka Hetmańskiego i Jana Pomorskiego pt. Investigations in Theory of Knowledge at the Maria Curie-Sklodowska University.

Praca prezentuje wieloletni dorobek czterech filozofów – Narcyza Łubnickiego, Ludwika Flecka, Leona Koja i Zdzisława Cackowskiego – którzy stanowili dwa pierwsze pokolenia filozofów w UMCS. To antenaci Instytutu Filozofii UMCS, którzy zostali w ten sposób uczczeni na 80-lecie UMCS. Antologia tekstów tłumaczonych na angielski prezentuje problemy metodologiczne, logiczne, epistemologiczne i aksjologiczne, które są do dzisiaj w lubelskim środowisku kontynuowane i rozwijane.

Filozofia na UMCS rozwijała się od 1944 roku w szczególnym kontekście: między narzuconym marksizmem-leninizmem a tradycją Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, z której wywodzili się jej założyciele. Wspólną orientację pierwszych dwóch pokoleń lubelskich filozofów wyznaczały naturalizm, empiryzm, realizm epistemologiczny i nominalistyczna ontologia – zestawione z krytycznym, antydogmatycznym nastawieniem wobec wszelkich systemów absolutystycznych.

Narcyz Łubnicki (1904–1988), fundator środowiska, rozwinął epistemologię opartą na koncepcji „immediatyzmu” (bezpośredniości doświadczenia) i metodzie postulatów. Odrzucając ostateczne uzasadnienie przekonań jako epistemologicznie nieosiągalne, wskazywał na praktyczne uwarunkowania wiedzy i nauki. Jego „zasada ekonomii myślenia” stanowiła narzędzie krytyki metafizyki i nadmiernych abstrakcji, również w marksizmie, któremu zarzucał logiczną niekonsekwencję przy jednoczesnym uznaniu jego realizmu i zaangażowania społecznego.

Ludwik Fleck (1896–1961), mikrobiolog z wykształcenia, wniósł do lubelskiej filozofii nauki koncepcję stylu myślowego i kolektywu myślowego – wypracowaną w monografii Entstehung und Entwicklung einer wissenschaftlichen Tatsache (1935), która antycypowała konstruktywizm w socjologii wiedzy i zainspirowała Thomasa Kuhna. Fakt naukowy w jego ujęciu jest konstruktem społeczno-historycznym, uwarunkowanym przez narzędzia, instytucje i zbiorowe nawyki poznawcze.

Leon Koj (1929–2006) prowadził badania na granicy logiki formalnej, semiotyki i metodologii nauk. Jego oryginalnym wkładem jest zdarzeniowa koncepcja znaku – ujmująca znaki jako konkretne, zrelatywizowane akty komunikacyjne – oraz pionierskie prace nad semantyką intensjonalną i jej ograniczeniami, sytuujące go w tradycji Fregego, Carnapa i Montague’a.

Zdzisław Cackowski (1930–2016) rozwinął marksistowską teorię poznania w kierunku filozoficznej antropologii. Centralne miejsce w jego dorobku zajmuje koncepcja przeszkody epistemologicznej (rozwijająca idee Bachelarda i Flecka) oraz analiza bólu i cierpienia jako źródła refleksyjności i twórczości świadomości ludzkiej. Jego podejście antycypuje – jak wskazują autorzy – współczesne koncepcje enaktywizmu i rozszerzonego umysłu.

Antologia dokumentuje oryginalny wkład lubelskiej filozofii powojennej w europejskie dziedzictwo epistemologii, metodologii nauk i semiotyki, lokując ją w dialogu z tradycją analityczną, fenomenologią i marksizmem.

 

Investigations in the Theory of Knowledge at the Maria Curie-Skłodowska University

  • Series: Poznań Studies in the Philosophy of the Sciences and the Humanities, Volume: 122
  • Polish Analytical Philosophy, Volume: 122
  • Volume Editors: Marek Hetmański and Jan Pomorski
  • Copyright Year: 2025
  • E-Book (PDF) ISBN: 978-90-04-72206-4
  • Hardback ISBN: 978-90-04-72205-7

 

Part 1 Philosophy of Science and Methodology

Part 2 Theory of Knowledge and Epistemology

Part 3 Semantics, Semiotics and Philosophical Logic

Part 4 Axiology and Philosophical Anthropology

Index of Terms and Names

Print Friendly, PDF & Email
Andrzej Zykubek
Zapraszam na
Latest posts by Andrzej Zykubek (see all)

Related posts:

  1. Arystoteles na nowo odczytany. Ryszarda Kilvingtona Kwestie o ruchu. OPEN ACCES
  2. Fenomen Szkoły Lwowsko-Warszawskiej (EPUB OPEN ACCESS)
  3. Islamic Astronomy and Copernicus – Jamil Ragep
  4. Realizm. Epistemologiczne podstawy i metafizyczne konsekwencje
  5. Wprowadzenie do fizyki dla filozofów – Tomasz Bigaj

Może Ci się spodobać również:

XIX Warsztaty Filozofii Przyrody. Gniezno, 28-31 maja 2026. Zaproszenie. Komunikat #2

Święto rozumu i wiary, czyli 90. urodziny ks. prof. Michała Hellera

PIĘKNO-1 Technologia. Człowiek. Sztuka. Duchowość. Medycyna

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Ta strona używa Akismet do redukcji spamu. Dowiedz się, w jaki sposób przetwarzane są dane Twoich komentarzy.