Zmarł Profesor Michał Tempczyk

Z żalem zawiadamiamy, że w dniu 2 stycznia 2026 r. zmarł przeżywszy 83 lata

Śp. Prof. dr hab. Michał Tempczyk

filozof nauk przyrodniczych,
wieloletni pracownik Instytutu Filozofii i Socjologii PAN w Warszawie,
Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego
i Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Msza św. pogrzebowa odbędzie się w dniu 6 lutego 2026 r. o godz. 14.00
w drewnianym kościele na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie.

Rodzinie, Bliskim i Przyjaciołom śp. Michała Tempczyka
składamy serdeczne wyrazy współczucia

Profesor Michał Tempczyk, filozof nauki i fizyk, przez wiele lat łączył refleksję filozoficzną z nowoczesnymi koncepcjami fizyki. Jego prace koncentrują się przede wszystkim na teorii chaosu, jej konsekwencjach metodologicznych oraz filozoficzno-ontologicznych implikacjach dla obrazu świata i nauki.

Profesor Tempczyk wniósł istotny wkład w popularyzację i filozoficzne zrozumienie mechanizmów chaosu — zjawiska obecnego we współczesnych naukach przyrodniczych, łączącego aspekty deterministyczne z nieliniowymi, trudnymi do przewidzenia procesami. Jego badania uwzględniają również szersze refleksje nad granicą przewidywalności, rolą matematyki i paradygmatyzmem nauk empirycznych. W swojej pracy badawczej zajmował się m.in.:

• teorią chaosu i dynamiką nieliniową — jej filozoficznymi konsekwencjami dla nauk ścisłych i humanistycznych;
• problematyką determinizmu i przewidywalności w naukach fizycznych;
• ontologią nauk przyrodniczych — obrazem materii i świata zaproponowanym przez współczesną fizykę;
• filozofią czasu i przestrzeni w kontekście fizyki współczesnej.

Profesor Tempczyk jest znany jako autor licznych książek i artykułów naukowych o charakterze filozoficznym i popularnonaukowym, łączących precyzję fizyki z refleksją filozoficzną. W twórczości tej podejmuje próbę ukazania, jak nowe koncepcje fizyczne (np. teoria chaosu, dynamika nieliniowa) wpływają na klasyczne rozumienie rzeczywistości i jak mogą inspirować do rewizji założeń ontologicznych i epistemologicznych.

Charakterystyczną cechą jego pracy jest dążenie do dialogu między dyscyplinami — filozofią, fizyką, matematyką i naukami empirycznymi — co czyni jego twórczość wartościową zarówno dla specjalistów, jak i studentów zainteresowanych fundamentalnymi pytaniami o naturę świata i granice ludzkiego poznania.

Lista najważniejszych publikacji Michała Tempczyka

I. Monografie i książki autorskie

1. Tempczyk, M. (1975). Struktura teorii fizycznej. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
2. Tempczyk, M. (1979). Relatywistyczna koncepcja świata. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
3. Tempczyk, M. (1982). Fizyka a światopogląd. Wiedza Powszechna.
4. Tempczyk, M. (1986). Fizyka a świat realny: Elementy filozofii fizyki. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
5. Tempczyk, M. (1990). Struktura świata. Wydawnictwo Naukowe PWN.
6. Tempczyk, M. (1995). Świat harmonii i chaosu. Państwowy Instytut Wydawniczy.
7. Tempczyk, M. (1998). Teoria chaosu a filozofia. Wydawnictwo Naukowe PWN.
8. Tempczyk, M. (2001). Od fizyki do filozofii. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
9. Tempczyk, M. (2002). Teoria chaosu dla odważnych. Helion.
10. Tempczyk, M. (2005). Ontologia świata przyrody. Universitas.
11. Tempczyk, M. (2011). Buddyzm w oczach filozofa. Państwowy Instytut Wydawniczy.

II. Rozdziały w monografiach i pracach zbiorowych

• Tempczyk, M. (2000). Determinizm a chaos. W: J. Kosiewicz (Red.), Kultura fizyczna i sport w zwierciadle nauk humanistycznych (s. 111–117). Wydawnictwo BK.
• Tempczyk, M. (2001). O naturze czasu. W: Z. Ziembiński (Red.), Czas w nauce, wierze i życiu (s. 45–58). Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej.
• Tempczyk, M. (2002). Filozofia fizyki u progu XXI wieku. W: W. Krajewski (Red.), Filozofia nauki (s. 189–204). Wydawnictwo IFiS PAN.
• Tempczyk, M. (2004). Czy nauka może wyjaśnić wszystko? W: A. Maryniarczyk (Red.), Nauka a metafizyka (s. 87–99). Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu.
• Tempczyk, M. (2006). Problem emergencji w naukach przyrodniczych. W: W. Ługowski (Red.), Filozofia przyrody współcześnie (s. 145–160). IFiS PAN.
• Tempczyk, M. (2008). Chaos i ewolucja. W: G. Bugajczyk (Red.), Ewolucja: dylematy i kontrowersje (s. 23–35). Tarnowskie Studia Teologiczne.
• Tempczyk, M. (2012). Czas w mechanice kwantowej. W: J. Jaskólska (Red.), Kategorie czasu i przestrzeni w fizyce i filozofii. Wydawnictwo UMK.

III. Artykuły w czasopismach naukowych

• Tempczyk, M. (1993). Renesans mechaniki klasycznej. Filozofia Nauki, 1(1), 113–124.
• Tempczyk, M. (1995). Dwie koncepcje porządku. Filozofia Nauki, 3(1/2), 129–141.
• Tempczyk, M. (1997). Teoria chaosu – nowa rewolucja naukowa? Zagadnienia Naukoznawstwa, 33(1), 15–28.
• Tempczyk, M. (1998). Spór o realizm w fizyce współczesnej. Poznańskie Studia z Filozofii Nauki, 13, 45–62.
• Tempczyk, M. (2003). Czy nauki przyrodnicze potrzebują metafizyki? Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria, 12(3), 15–26.
• Tempczyk, M. (2008). Filozoficzne aspekty kosmologii współczesnej. Nauka, (2), 85–96.
• Tempczyk, M. (2010). Widmo końca fizyki. Filozofia Nauki, 18(2), 113–123.
• Tempczyk, M. (2013). Czas w fizyce i filozofii. Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria, 22(4), 101–115.

IV. Opracowania redakcyjne, wstępy i tłumaczenia

1. Heisenberg, W. (1994). Część i całość: Rozmowy o fizyce atomu. Redakcja naukowa i wstęp: M. Tempczyk. PIW.
2. Penrose, R. (1995). Nowy umysł cesarza: O komputerach, umyśle i prawach fizyki. Redakcja naukowa i posłowie: M. Tempczyk. PWN.
3. Gleick, J. (1996). Chaos: Narodziny nowej nauki. Konsultacja naukowa: M. Tempczyk. Zysk i S-ka.
4. Davies, P. (1996). Bóg i nowa fizyka. Redakcja naukowa: M. Tempczyk. Cyklady.