Metafilozofia i epistemologia. Studia i szkice z filozofii współczesnej – Ryszard Kleszcz

Monografia jest pracą z zakresu filozofii systematycznej. Problematyka książki koncentruje się na dwu wybranych grupach problemów: na problematyce metafilozoficznej, gdzie podejmuje się problematykę tego czym jest filozofia oraz na zagadnieniach natury epistemologicznej. W obrębie problematyki pierwszego typu oprócz wprowadzających uwag ogólnych analizowane są stanowiska takich autorów jak: Roman Ingarden, Bertrand Russell, Karl R. Popper oraz Peter F. Strawson. W szczególności rozważane jest ich rozumienie filozofii i jej relacje do nauk szczegółowych. W ramach problematyki epistemologicznej poddaje się bliższemu badaniu zagadnienia racjonalności i spory wokół niej, toczone w XX wieku w filozofii polskiej. W ramach tego szczegółowo rozpatruje się analizy racjonalności, z jakimi mamy do czynienia w Szkole Lwowsko-Warszawskiej i u innych wybranych autorów, w szczególności u Leszka Kołakowskiego. Generalnie biorąc rozprawa koncentruje się na ważnych metodologicznie kwestiach z zakresu współczesnej filozofii europejskiej, w tym w szczególności w obrębie myśli polskiej, ale widzianej zawsze w kontekście dyskusji toczonych w filozofii zachodniej.

Pliki do pobrania

Spis treści

• Przedmowa 7
• Rozdział I. O filozofii. Krótkie studium metafilozoficzne 9
• Rozdział II. Roman Ingarden i dyskusje metafilozoficzne 27
• Rozdział III. Bertrand Russell o filozofii – analiza kontekstów metafilozoficznych 45
• Rozdział IV. Popper: kłopoty z racjonalizmem, kłopoty z filozofią 63
• Rozdział V. P.F. Strawson a Poppera krytyka filozofii lingwistycznej 83
• Rozdział VI. Polskie dwudziestowieczne dyskusje dotyczące racjonalności 97
• Rozdział VII. Antyirracjonalizm Szkoły Lwowsko-Warszawskiej 115
• Rozdział VIII. Leszek Kołakowski o racjonalizmie. Analiza krytyczna 127
• Appendix. Filozofowie polscy wieku dwudziestego w spojrzeniu autorskim 153
• Bibliografia 177
• Informacja bibliograficzna 189

Ryszard Kleszcz
Uniwersytet Łódzki, Wydział Filozoficzno-Historyczny, Instytut Filozofii, Katedra Logiki i Metodologii Nauk
https://orcid.org/0000-0002-4618-6598
Tom: 9 Seria: Bibliotheca Philosophica
ISBN (e-book) ISBN-13 (15) 978-83-8331-916-2
ISBN-13 (15) 978-83-8331-915-5
DOI: https://doi.org/10.18778/8331-916-2

Bibliografia

• Ajdukiewicz K., 1934, Logistyczny antyirracjonalizm w Polsce, „Przegląd Filozoficzny”, R. XXXVII, nr 4, s. 399–408.
• Ajdukiewicz K., 1935, Die Logistische Antirrationalismus in Polen. „Erkenntnis”, Bd. 5, s. 151–161.
• Ajdukiewicz K., 1973, Problems and Theories of Philosophy, trans. H. Skolimowski, A. Quinton, Cambridge University Press.
• Ajdukiewicz K., 1985, Zagadnienie uzasadniania, [w:] idem, Język i poznanie, t. II, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 374–383.
• Ajdukiewicz K., 2004 [1948], Zagadnienia i kierunki filozofii, Wydawnictwo Antyk, Kęty–Warszawa.
• Ajdukiewicz K., 2022, On Justice, „Filozofia Nauki”, t. 30(1), s. 119–130.
• Audi R. (ed.), 1998, The Cambridge Dictionary of Philosophy, Cambridge University Press, Cambridge, UK.
• Austin J.L., 1977, Jestem niewinny, tłum. H. Rosnerowa, „Znak”, nr 276, s. 667–696.
• Austin J.L., 1993, Prośba o wybaczenie, [w:] idem, Mówienie i poznawanie. Rozprawy i wykłady filozoficzne, tłum. B. Chwedeńczuk, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 234–273.
• Ayer A.J., 1952 [1936], Language, Truth and Logic, Dover Publications, New York.
• Bartley W.W., 1984, The Retreat to Commitment, Open Court, La Salle–London.
• Behling R., 1998, Two Kinds of Logic?, [w:] L.E. Hahn (ed.), The Philosophy of P.F. Strawson, Open Court, Chicago–Lasalle, IL, s. 111–126.
• Bieńkowska E., 2020, Po co filozofowi religia. Stanisław Brzozowski, Leszek Kołakowski, Wydawnictwo Znak, Kraków.
• Bocheński I.M., 1985, Filozofia a światopogląd, „Znak”, nr 366, s. 3–17.
• Bocheński J.M., 1990, Logika religii, IW PAX, Warszawa.
• Bocheński J.M., 1993, O filozofii analitycznej, [w:] idem, Logika i filozofia. Wybór pism, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 35–49.
• Bocheński J.M., 1993a, Sens życia, Philed, Kraków.
• Borzym S., 1991, Filozofia polska 1900–1950, Ossolineum, Wrocław.
• Brentano F., 1968, Die 25 habilitationsthesen (lateinisch und deutsch), [w:] idem, Über die Zukunft der Philosophie, Verlag von Felix Meiner, Hamburg.
• Broad Ch.D., 1924, Critical and Speculative Philosophy, [w:] J.H. Muirhead (ed.), Contemporary British Philosophy. Personal Statements, first series, Allen & Unwin, London, s. 75–100.
• Brown H.I., 1990, Rationality, Routledge, London–New York.
• Bunge M., 1986, In Defence of Realism and Scientism, „Annals of Theoretical Psychology”, s. 23–26.
• Carnap R., 1932, Überwindung der Metaphysik durch Logische Analyse der Sprache, „Erkenntnis”, vol. II.
• Carnap R., 1959, The Elimination of Metaphysics Through Logical Analysis of Language, [w:] A.J. Ayer (ed.), Logical Positivism, Free Press, New York, s. 60–81.
• Carnap R., 1969, Filozofia jako analiza języka nauki, tłum. A. Zabłudowski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Cherniak Ch., 1986, Minimal Rationality, A Bradford Book, MIT Press, Cambridge, MA.
• Chmielewski A., 1995, Filozofia Poppera. Analiza krytyczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.
• Choynowski M., 1948, Czy filozofia jest nauką, „Przegląd Filozoficzny”, R. XLIV, nr 1, s. 198–217.
• Copleston F., 1987 [1979], Refleksje o filozofii analitycznej, tłum. T. Szubka, „Przegląd Powszechny”, nr 6, s. 374–392.
• Czeżowski T., 2004 [1948], O metafizyce, jej kierunkach i zagadnieniach, Wydawnictwo Antyk, Kęty.
• Dąmbska I., 1938, Irracjonalizm a poznanie naukowe, „Kwartalnik Filozoficzny”, t. XIV, s. 83–118, 185–212.
• Dilthey W., 1987, O istocie filozofii i inne pisma, tłum. E. Paczkowska-Łagowska, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Ducasse C.J., 1941, Philosophy as a Science. Its Matter and Its Method, Oskar Piest, New York.
• Dyskusja nad książką, 1967, Filozofia pozytywistyczna (Od Hume’a do Koła Wiedeńskiego), „Studia Filozoficzne”, nr 2, s. 45–94.
• Elzenberg H., 1991, Z filozofii kultury, Wydawnictwo Znak, Kraków.
• Elzenberg H., 1995, Historia filozofii Prof. Tatarkiewicza, [w:] idem, Z historii filozofii, Wydawnictwo Znak, Kraków.
• Elzenberg H., 2002, Kłopot z istnieniem. Aforyzmy w porządku czasu, Wydawnictwo UMK, Toruń.
• Elzenberg H., 2005, Wartość i człowiek. Rozprawy z humanistyki i filozofii, Wydawnictwo UMK, Toruń.
• Fenomenologia Romana Ingardena, 1972, „Studia Filozoficzne”, wydanie specjalne, Warszawa.
• Gawecki J.B., 1921/1922, Z powodu uwag prof. T. Kotarbińskiego o potrzebie zaniechania wyrazu filozofia itp., „Ruch Filozoficzny”, R. 6, nr 8–10, s. 113–115.
• George R., Koehn G., 2004, Brentano’s Relation to Aristotle, [w:] D. Jacquette (ed.), The Cambridge Companion to Brentano, Cambridge University Press, Cambridge, UK, s. 20–44.
• Gierulanka D., 1972, Filozofia Romana Ingardena, [w:] Fenomenologia Romana Ingardena, „Studia Filozoficzne”, wydanie specjalne, Warszawa, s. 71–90.
• Gilson E., Langan T., Maurer A.A., 1979, Historia filozofii współczesnej, tłum. B. Chwedeńczuk, S. Zalewski, IW PAX, Warszawa.
• Grzegorczyk A., 1998, Logika rewolucji i polski sprzeciw, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria”, R. VII, nr 1(25), s. 193–203.
• Haack S., 1978, Philosophy of Logics, Cambridge University Press, Cambridge.
• Haack S., 2012, Six Signs of Scientism, „Logos & Episteme”, vol. 3(1), s. 75–95.
• Hacohen M.H., 2002, Karl Popper – The Formative Years, 1902–1945. Politics and Philosophy in Interwar Vienna, Cambridge University Press, Cambridge.
• Hahn L.E. (ed.), 1998, The Philosophy of P.F. Strawson, Open Court, Chicago–Lasalle, IL.
• Hare W., 2001, Bertrand Russell on Critical Thinking, „Journal of Thought”, vol. 36, s. 7–16.
• Heitzman M., 1948, Historia filozofii B. Russella (w związku z książką: History of Western Philosophy), „Przegląd Filozoficzny”, R. XLIV, z. 1–3, s. 190–197.
• Heller M., 1991, Moralność myślenia, Biblos, Tarnów.
• Holland H., 1952, Legenda o Kazimierzu Twardowskim, „Myśl Filozoficzna”, nr 3(5).
• Hübner P., 1998, Kilka refleksji o rządzeniu nauką. Na marginesie książki Adama Schaffa „Moje spotkania z nauką polską”, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria”, nr 1(25), s. 185–192.
• Husserl E., 1965 [1911], Philosophie als strenge Wissenschaft, Felix Meiner Verlag, Hamburg.
• Husserl E., 1991, Filozofia jako ścisła nauka, tłum. W. Galewicz, Fundacja „Aletheia”, Warszawa.
• Ingarden R., 1922, Spór o istotę filozofi , „Przegląd Warszawski”, t. IV, nr 2(14), s. 161–172.
• Ingarden R., 1922a, Intuition und Intellekt bei Henri Bergson. Darstellung und Versuch einer Kritik, „Jahrbuch für Philosophie und Phänomenologische Forschung”, Bd. 5, s. 286–461.
• Ingarden R., 1934, Czy zadaniem filozofii jest synteza nauk szczegółowych?, „Kwartalnik Filozoficzny”, t. 13, z. 2, s. 195–214.
• Ingarden R., 1934a, Logistyczna próba ukształtowania filozofii, „Przegląd Filozoficzny”, R. 37, z. 4, s. 335–342.
• Ingarden R., 1935, L’essai logistique d’une refonte de la philosophie, „Revue Philosophique”, A. 60, t. 120, s. 137–159.
• Ingarden R., 1935/1936, Główne tendencje neopozytywizmu, „Marchołt”, R. 2, nr 2, s. 264–278.
• Ingarden R., 1963, Z badań nad filozofią współczesną, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Ingarden R., 1963a, Próba przebudowy filozofii przez neopozytywistów, [w:] idem, Z badań nad filozofią współczesną, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 655–662.
• Ingarden R., 1969, Le concept de philosophie chez Franz Brentano, „Archives de Philosophie”, vol. 32(3), s. 458–475; vol. 32(4), s. 609–638.
• Ingarden R., 1971, U podstaw teorii poznania. Część pierwsza, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Ingarden R., 1972, Z teorii języka i filozoficznych podstaw logiki, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Ingarden R., 1972a, Krytyczne uwagi o logice pozytywistycznej, [w:] idem, Z teorii języka i filozoficznych podstaw logiki, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 191–221.
• Ingarden R., 1975, O odpowiedzialności i jej podstawach ontycznych, tłum. A. Węgrzecki, [w:] idem, Książeczka o człowieku, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
• Ingarden R., 1987 [1947], Spór o istnienie świata, t. I, wyd. III, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Jacquette D. (ed.), 2004, The Cambridge Companion to Brentano, Cambridge University Press, Cambridge, UK.
• Jadacki J.J., 1985, W sprawie granic odpowiedzialności za słowo, „Studia Filozoficzne”, nr 8–9, s. 81–85.
• Jadacki J.J., 2015, Filozofia polska XIX, XX wieku, t. II: Wiek XX, Semper, Warszawa.
• Jaspers K., 2000, Wprowadzenie do filozofii, tłum. A. Wołkowicz, Siedmioróg, Wrocław.
• Jusiak J., 2006, Metafilozofia, [w:] Powszechna Encyklopedia Filozofii, t. 7, Lublin.
• Kalinowski J., 1952–1953, Ku próbie konstrukcji metafilozofii, „Sprawozdania z Czynności Wydawniczej i Posiedzeń Naukowych oraz Kronika Towarzystwa Naukowego KUL”, nr 6, s. 76–80.
• Kalinowski J., 1978, Przekonania i funktory przekonaniowe. Uwagi na marginesie „Podstaw logicznej teorii przekonań” W. Marciszewskiego, [w:] W. Stróżewski (red.), Studia z teorii poznania i filozofii wartości, Ossolineum, Wrocław, s. 59–70.
• Kamiński S., 1963, Czym są w filozofii i logice tzw. pierwsze zasady?, „Roczniki Filozoficzne”, t. 11, s. 5–23.
• Kleszcz R., 1994, Krytyka rozumu pozytywistycznego, [w:] A. Nowaczyk (red.), Honoris causa. Księga pamiątkowa dla uczczenia aktu nadania profesorowi Leszkowi Kołakowskiemu honorowego doktoratu Uniwersytetu Łódzkiego, Wydawnictwo Łódzkie, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 131–146.
• Kleszcz R., 1996, Kryteria racjonalności, „Filozofia Nauki”, nr 2, s. 121–133.
• Kleszcz R., 1998, O racjonalności. Studium epistemologiczno-metodologiczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
• Kleszcz R., 2001, Rationality and Requirements of Logic, „Logica Trianguli”, vol. 5, s. 63–71.
• Kleszcz R., 2003, Co to jest filozofia?, „Ruch Filozoficzny”, t. LX, z. 4, s. 527–531.
• Kleszcz R., 2007, O rozumie i wartościach, Wydawnictwo WSHE w Łodzi, Łódź.
• Kleszcz R., 2013, Metoda i wartości. Metafilozofia Kazimierza Twardowskiego, Wydawnictwo Naukowe Semper, Warszawa.
• Kleszcz R., 2015, Empiryzm i aprioryzm, racjonalizm i irracjonalizm, [w:] S. Janeczek, A. Starościc (red.), Epistemologia, Wydawnictwo KUL, Lublin, s. 247–267.
• Kleszcz R., 2016, Kazimierz Twardowski on Metaphysics, [w:] A. Brożek, A. Chybińska, J. Jadacki, J. Woleński (eds), Tradition of the Lvov-Warsaw School, Brill, Rodopi, Leiden–Boston, s. 135–152.
• Kleszcz R., 2016a, Antyirracjonalizm Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, [w:] A. Brożek, A. Chybińska (red.), Fenomen Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, Wydawnictwo Academicon, Lublin, s. 111–125.
• Kleszcz R., 2017, Dwie metafilozofie: Elzenberg a Szkoła Lwowsko-Warszawska, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria”, R. 26, nr 4(104), s. 289–320.
• Kleszcz R., 2017a, Tadeusz Kotarbiński o filozofii na uniwersytecie, [w:] D. Łukasiewicz, R. Mordarski (red.), Racjonalność w myśleniu i działaniu. Filozofia Tadeusza Kotarbińskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz, s. 19–33.
• Kleszcz R., 2018, Criticism and Rationality in the Lvov-Warsaw School, [w:] D. Kubok (ed.), Thinking Critically: What Does it Mean, Walter de Gruyter, Berlin–Boston, s. 161–172.
• Kleszcz R., 2018a, Filozoficzny spór: pozytywizm albo metafizyka, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria”, R. 27, nr 3, s. 199–222.
• Kleszcz R., 2019, P.F. Strawson a Poppera krytyka filozofii lingwistycznej, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria”, R. 28, nr 4(112), s. 113–130.
• Kleszcz R., 2020, Władysław Tatarkiewicz: Metaphilosophical Notes, [w:] M. Będkowski, A. Brożek, A. Chybińska, D. Traczykowski (eds), Formal and Informal Methods in Philosophy, Brill, Rodopi, Leiden–Boston, s. 126–149.
• Kleszcz R., 2020a, Roman Ingarden i dyskusje metafilozoficzne, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria”, nr 4, s. 103–122.
• Kleszcz R., 2020b, Profile metafilozoficzne, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
• Kleszcz R., 2021, Logika, metafilozofia, filozofia religii. Siedem studiów filozoficznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
• Kleszcz R., 2022, Leszek Kołakowski o racjonalizmie. Analiza krytyczna, [w:] M. Gensler, A. Gralińska-Toborek, W. Kazimierska-Jerzyk, K. Kędziora, J. Miksa (red.), współpraca M. Mansfeld, Practica et Speculativa. Studies Offered to Andrzej M. Kaniowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 173–199.
• Koj L., 1992, O zasadności przekonań, [w:] Fragmenty filozoficzne ofiarowane Henrykowi Hiżowi, Polskie Towarzystwo Semiotyczne, Warszawa, s. 49–60.
• Kłoczowski J.A., 1994, Więcej niż mit. Leszka Kołakowskiego spory o religię, Wydawnictwo Znak, Kraków.
• Kołakowski L., 1955, Racjonalne i irracjonalne aspekty racjonalizmu Leibniza, [przedmowa do:] G.W. Leibniz, Nowe rozważania dotyczące rozumu ludzkiego, t. 1, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. IX–LVII.
• Kołakowski L., 1957, Światopogląd a życie codzienne, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
• Kołakowski L., 1957a, Katolicyzm i humanizm, [w:] idem, Światopogląd a życie codzienne, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, s. 40–60.
• Kołakowski L., 1957b, Światopogląd a życie codzienne, [w:] idem, Światopogląd a życie codzienne, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, s. 174–206.
• Kołakowski L., 1958, Jednostka i nieskończoność. Wolność i antynomie wolności w filozofii Spinozy, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Kołakowski L., 1962, Etyka bez kodeksu, „Twórczość”, nr 7, s. 64–86.
• Kołakowski L., 1966, Filozofia pozytywistyczna (Od Hume’a do Koła Wiedeńskiego), Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Kołakowski L., 1967, Kultura i fetysze, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Kołakowski L., 1967a, Zakresowe i funkcjonalne rozumienie filozofii, [w:] idem, Kultura i fetysze, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 9–42.
• Kołakowski L., 1988, Jeśli Boga nie ma… O Bogu, diable, grzechu i innych zmartwieniach tak zwanej filozofi religii, tłum. T. Baszniak, M. Panufnik, Wydawnictwo Znak, Kraków.
• Kołakowski L., 1989, Pochwała niekonsekwencji, t. 1–2, Niezależna Oficyna Wydawnicza, Warszawa.
• Kołakowski L., 1989a, Nieracjonalności racjonalizmu, [w:] Pochwała niekonsekwencji, t. 2, Niezależna Oficyna Wydawnicza, Warszawa, s. 114–153.
• Kołakowski L., 1989b, Główne nurty marksizmu, cz. I, Wydawnictwo „Krąg”, Wydawnictwo „Pokolenie”, Warszawa.
• Kołakowski L.,1990, Horror metaphysicus, Res Publica, Warszawa.
• Kołakowski L., 1990a, Husserl i poszukiwanie pewności, Biblioteka Aletheia, Warszawa.
• Kołakowski L., b.d., Obecność mitu, Prószyński i S-ka, Warszawa.
• Kotarbiński T., 1921, O potrzebie zaniechania wyrazów ‘filozofia’, ‘filozof’, ‘filozoficzny itp., „Ruch Filozoficzny”, nr 6–7, s. 81–86.
• Kotarbiński T., 1958, Wybór pism, t. II: Myśli o myśleniu, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 435–445.
• Kotarbiński T., 2006, Poczta do Karmelu. Korespondencja Tadeusza Kotarbińskiego i Marii Kuźnickiej z lat 1945–1973, przedm. S. Borzym, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa.
• Kraft V., 1974, Popper and the Vienna Circle, [w:] P.A. Schilpp (ed.), The Philosophy of Karl Popper, Open Court, La Salle, IL.
• Krantz Gabriel S.F., 2004, Brentano on Religion and Natural Theology, [w:] D. Jacquette (ed.), The Cambridge Companion to Brentano, Cambridge University Press, Cambridge, UK, s. 237–254.
• Krąpiec M.A., 1978, Metafizyka, TN KUL, Lublin.
• Kumaniecka-Łyp M., 2020, Roman Ingarden w aktach Służby Bezpieczeństwa, [w:] L. Sosnowski (red.), Spotkania. Roman Ingarden we wspomnieniach, Księgarnia Akademicka, Kraków, s. 31–60.
• Lakatos I., 1974, Popper on Demarcation and Induction, [w:] P.A. Schilpp (ed.), The Philosophy of Karl Popper, Open Court, La Salle, IL, s. 241–273.
• Lazari-Pawłowska I., 1992, Janinie Kotarbińskiej na 90-lecie, „Ruch Filozoficzny”, nr 2, s. 118.
• Lazerowitz M., 1942, Note, „Mind”, vol. LI, issue 203, July, s. 284–287.
• Lazerowitz M., 1970, A Note on ‘Metaphilosophy’, „Metaphilosophy”, vol. 1, no. 1(91).
• Łubnicki N., 1957, Myślenie a działanie, „Studia Filozoficzne”, nr 2, s. 117–144.
• Łukasiewicz D., 2002, Filozofia Tadeusza Czeżowskiego, Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz.
• Łukasiewicz D., Mordarski R. (red.), 2017, Racjonalność w myśleniu i działaniu. Filozofia Tadeusza Kotarbińskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz.
• Łukasiewicz J., 1961a, Z zagadnień logiki i filozofii. Pisma wybrane, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Łukasiewicz J., 1961b, Logistyka a filozofia, [w:] idem, Z zagadnień logiki i filozofii. Pisma wybrane, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 196–209.
• Łukasiewicz J., 1961c, W obronie logistyki, [w:] idem, Z zagadnień logiki i filozofii. Pisma wybrane, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 210–219.
• Łukasiewicz J., 1998, Logika i metafizyka. Miscellanea, J.J. Jadacki (red.), Wydział Filozofii i Socjologii UW, Warszawa.
• Mackiewicz W. (red.), 2001–2005, Powojenna filozofia polska, t. I–II, Agencja Wydawnicza „Witmark”, Warszawa 2001; t. III, 2005.
• Magee B., 1971, Conversations with David Pears. The Two Philosophies of Wittgenstein, [w:] B. Magee (ed.), Modern British Philosophy, Secker & Warburg, London.
• Magee B., 1971a, Conversations with Karl Popper, [w:] B. Magee (ed.), Modern British Philosophy, Secker & Warburg, London.
• Magee B. (ed.), 1971, Discussion among Karl Popper, Peter Strawson and Geoffrey Warnock, [w:] B. Magee (ed.), Modern British Philosophy, Secker & Warburg, London, s. 138–144.
• Michalski K., 2007, Kruchość tego wszystkiego, „Gazeta Wyborcza”, 20 X.
• Monk R., 2003, Ludwig Wittgenstein. Powinność geniusza, tłum. A. Lipszyc, Ł. Sommer, Wydawnictwo KR, Warszawa.
• Moore G.E., 1967, Z głównych zagadnień filozofii, tłum. Cz. Znamierowski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Moser P.K., 1998, Metaphilosophy, [w:] R. Audi (ed.), The Cambridge Dictionary of Philosophy, Cambridge University Press, Cambridge, UK, s. 487.
• Muirhead J.H. (ed.), 1924, Contemporary British Philosophy. Personal Statements, first series, Allen & Unwin, London.
• Nowaczyk A., 2002, Carnap i Heidegger o metafizyce, czyli gdy dwóch mówi to samo…, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria”, nr 1(41), s. 5–15.
• Nowaczyk A. (red.), 1994, Honoris causa. Księga pamiątkowa dla uczczenia aktu nadania profesorowi Leszkowi Kołakowskiemu honorowego doktoratu Uniwersytetu Łódzkiego, Wydawnictwo Łódzkie, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
• Nowak P., 2022, Filozofowie (w trzech słowach), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
• Nozick R., 1995, The Nature of Rationality, Princeton University Press, Princeton, NJ.
• O’Hear A., 1980, Karl Popper, Routledge & Kegan Paul, London.
• Overgaard S., Gilbert P., Burwood S., 2013, An Introduction to Metaphilosophy, Cambridge University Press, Cambridge, UK.
• Pasenkiewicz K., 1961, Przedmowa, [w:] L. Chwistek, Pisma filozoficzne i logiczne, t. I, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Passmore J., 1961, Philosophical Reasoning, Charles Scribner’s Sons, New York.
• Passmore J., 1968, A Hundred Years of Philosophy, Penguin Books, Baltimore, MA.
• Perzanowski J., 1989, Przedmowa, [w:] idem (red.), Jak filozofować? Studia z metodologii filozofii, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 5–12.
• Piwowarczyk M., 2008, Bóg i stawanie się. Problem relacji świat – Bóg w filozofii Alfreda Northa Whiteheada, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin.
• Popper K.R., 1968, Remarks on the Problems of Demarcation and of Rationality, [w:] I. Lakatos, A. Musgrave (eds), Problems in the Philosophy of Science, North Holland, Amsterdam.
• Popper K.R., 1977 [1959], Logika odkrycia naukowego, tłum. U. Niklas, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Popper K.R., 1987 [1944], Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie, t. 1–2, tłum. T. Korczyc, Niezależna Oficyna Wydawnicza, Warszawa.
• Popper K.R., 1988 [1986], Jak widzę filozofię, tłum. T. Szubka, „Przegląd Powszechny”, nr 7–8, s. 31–48.
• Popper K.R., 1992 [1972], Wiedza obiektywna. Ewolucyjna teoria epistemologiczna, tłum. A. Chmielewski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Popper K.R., 1999 [1963], Droga do wiedzy. Domysły i refutacje, tłum. S. Amsterdamski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
• Pouivet R., 2008, Philosophie contemporaine, PUF, Paris.
• Półtawski A., 1990, Roman Ingarden a metafizyka, „Studia Filozoficzne”, nr 2–3, s. 85–98.
• Przełęcki M., 1996, Poza granicami nauki. Z semantyki poznania pozanaukowego, Polskie Towarzystwo Semiotyczne, Warszawa.
• Przełęcki M., 2006, Horyzonty metafizyki, Wydawnictwo Naukowe Semper, Warszawa.
• Putnam H., 1992, Renewing Philosophy, Harvard University Press, Cambridge, MA.
• Putnam H., 1998, Wiele twarzy realizmu i inne eseje, tłum. A. Grobler, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
• Reichenbach H., 1960, Powstanie filozofii naukowej, tłum. H. Krahelska, Książka i Wiedza, Warszawa.
• Rescher N., 2006, Philosophical Dialectics. An Essay on Metaphilosophy, State University of New York Press, Albany.
• Russell B., 1903, The Principles of Mathematics, University Press, Cambridge.
• Russell B., 1918, Mysticism and Logic and Other Essays, Longmans, Green, London–New York–Bombay.
• Russell B., 1944, Reply to Criticism, [w:] P.A. Schilpp (ed.), The Philosophy of Bertrand Russell, Northwestern University, Evanston–Chicago.
• Russell B., 1957 [1935], Szkice sceptyczne, tłum. A. Kurlandzka, Książka i Wiedza, Warszawa.
• Russell B., 1971a [1956], Logic and Knowledge, Essays 1901–1950, R.Ch. Marsh (ed.), Capricorn Books, G.P. Putnam’s Sons, New York.
• Russell B., 1971b [1959], Mój rozwój filozoficzny, tłum. H. Krahelska, Cz. Znamierowski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Russell B., 1992, Theory of Knowledge. The 1913 Manuscript, ed. E.R. Eames in collaboration with K. Blackwell, Routledge, London–New York.
• Russell B., 1995 [1912], Problemy filozofii, tłum. W. Sady, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
• Russell B., 2000 [1914], Nasza wiedza o świecie zewnętrznym jako pole badań dla metody naukowej w filozofii, tłum. T. Baszniak, Fundacja Aletheia, Warszawa.
• Russell B., 2000a [1945], Dzieje filozofii Zachodu i jej związki z rzeczywistością społeczno-polityczną od czasów najdawniejszych do dnia dzisiejszego, tłum. T. Baszniak, A. Lipszyc, M. Szczubiałka, Fundacja Aletheia, Warszawa.
• Russell B., 2005 [1948], Human Knowledge its Scope and Limits, Routledge Taylor & Francis Group, London–New York.
• Ryle G., 1953, Ordinary Language, „The Philosophical Review”, vol. 62(2), s. 167–186.
• Ryle G., 1964, Dilemmas, Cambridge University Press, Cambridge.
• Schilpp P.A. (ed.), (1944), The Philosophy of Bertrand Russell, Library of Living Philosophers, Vol. 5, Northwestern University, Cambridge University Press, London– Evanston–Chicago.
• Schilpp P.A. (ed.), 1964, The Philosophy of Rudolf Carnap, Open Court, La Salle, IL.
• Skoczyński J., Woleński J., 2010, Historia filozofii polskiej, Wydawnictwo WAM, Kraków.
• Skolimowski H., 1969, Polski marksizm, Odnowa, Londyn.
• Slater J.G., 1988, Russell’s Conception of Philosophy, „Russell: The Journal of the Bertrand Russell Archives. New Series”, vol. 8, no. 1–2, s. 163–178.
• Sosnowski L. (red.), 2020, Spotkania. Roman Ingarden we wspomnieniach, Księgarnia Akademicka, Kraków.
• Stevenson Ch.L., 1959, The Emotive Meaning of Ethical Terms, [w:] A.J. Ayer (ed.), Logical Positivism, Free Press, New York, s. 264–281.
• Stępień A.B., 1958, Konwersatorium metafilozoficzne, „Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego”, t. 1, z. 3, s. 132–136.
• Stove D.C., 1984, Popper and After. Four Modern Irrationalists, Pergamon Press, Oxford.
• Strawson P.F., 1952, Introduction to Logical Theory, Methuen, London.
• Strawson P.F., 1959, Individuals. An Essay in Descriptive Metaphysics, Methuen, London.
• Strawson P.T., 1966, The Bounds of Sense. An Essay on Kant’s „Critique of Pure Reason”, Routledge, London–New York.
• Strawson P.T., 1967a, O odnoszeniu się użycia wyrażeń do przedmiotów [oryg. On Referring, „Mind” 1950, vol. LIX], tłum. J. Pelc, [w:] J. Pelc (red.), Logika i język, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Strawson P.F., 1967b, Prawda [oryg. Truth, „Analysis” 1949, vol. 9, no. 6], tłum. J. Pelc, [w:] J. Pelc (red.), Logika i język, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Strawson P.F., 1967c, Metaphysics, [w:] J.O. Urmson (ed.), The Concise Encyclopaedia of Western Philosophy, Hutchinson, London.
• Strawson P.F., 1980, Indywidua. Próba metafizyki opisowej, tłum. B. Chwedeńczuk, IW PAX, Warszawa.
• Strawson P.F., 1987, Semantyka, logika, ontologia [oryg. Semantics, Logic and Ontology, „Neue Hefte für Philosophie” 1975, nr 8, s. 1–13], tłum. T. Szubka, „Studia Filozoficzne”, nr 11, s. 63–73.
• Strawson P.F., 1989, Poznanie i prawda [oryg. Knowledge and Truth, „Indian Philosophical Quaterly” 1975/1976, no. 3, s. 273–283], tłum. T. Szubka, „Studia Filozoficzne”, nr 7–8, s. 197–204.
• Strawson P.F., 1994, Analiza i metafizyka. Wstęp do filozofii [oryg. Analysis and Metaphysics, 1991], tłum. A. Grobler, Wydawnictwo Znak, Kraków.
• Stróżewski W., 1972, Ontologia, metafizyka, dialektyka, [w:] Fenomenologia Romana Ingardena, „Studia Filozoficzne”, wydanie specjalne, Warszawa, s. 209–228.
• Struve H., 1903, Wstęp krytyczny do filozofii, Nakładem Autora, Warszawa.
• Szaniawski K., 1983, Racjonalność jako wartość, „Studia Filozoficzne”, nr 5/6, s. 7–15.
• Szubka T., 1995, Metafizyka analityczna P.F. Strawsona, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin.
• Szubka T., 2009, Filozofia analityczna. Koncepcje, metody, ograniczenia, Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej, Wrocław.
• Szubka T., 2022, Uwagi o genezie i koncepcjach metafilozofii, [w:] A. Wawrzynowicz (red.), Paradygmaty metafilozofii, Człowiek i Społeczeństwo, t. LIII, Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych UAM, Poznań, s. 33–47.
• Szubka T. (red.), 1995, Metafizyka w filozofii analitycznej, TN KUL, Lublin.
• Świderski E.M., 1987, Ingarden’s Puzzling Ontology – Metaphysics Distinction, „Reports on Philosophy, no. 11, s. 67–85.
• Tatarkiewicz W., 1971, Droga do filozofii, [w:] idem, Droga do filozofii i inne rozprawy filozoficzne, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 47.
• Tatarkiewicz W., 1972, Roman Ingarden, [w:] Fenomenologia Romana Ingardena, „Studia Filozoficzne”, wydanie specjalne, Warszawa, s. 55–58.
• Tatarkiewicz W., 2019, Dzienniki, t. I: Lata 1944–1960, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty.
• „The Telegraph”, 2006, Sir Peter Strawson, www.telegraph.co.uk/news/1510498/Sir-Peter-Strawson.html (dostęp: 22.09.2025).
• Tomasz z Akwinu św., 1999, Traktat o Bogu, Suma teologii, kwestie 1–26, tłum. G. Kurylewicz, Z. Nerczuk, M. Olszewski, Wydawnictwo Znak, Kraków.
• Trznadel J., 1988, Hańba domowa. Rozmowy z pisarzami, Instytut Literacki, Paryż.
• Twardowski K., 1927, Rozprawy i artykuły filozoficzne, Książnica Atlas, Lwów.
• Twardowski K., 1927a, O wykształcenie logiczne, [w:] idem, Rozprawy i artykuły filozoficzne, Książnica Atlas, Lwów, s. 185–193.
• Twardowski K., 1965 [1929], Przemówienie z okazji 25-lecia PTF, [w:] idem, Wybrane pisma filozoficzne, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 379–384.
• Twardowski K., 1965, Wybrane pisma filozoficzne, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Twardowski K., 1965a, O jasnym i niejasnym stylu filozoficznym, [w:] idem, Wybrane pisma filozoficzne, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 346–348.
• Twardowski K., 1992, Autobiografia filozoficzna, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria”, nr 1, s. 19–33.
• Twardowski K., 1994 [1985], Wykład wstępny na Uniwersytecie Lwowskim, „Principia”, t. VIII/IX, s. 225–236.
• Twardowski K., 1997, Dzienniki, cz. II: 1928–1936, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń.
• Wahl R., 2019, The Reception of Russell’s A History of Western Philosophy, „Russell: The Journal of the Bertrand Russell Studies”, vol. 39, no. 1, s. 46–56.
• Walczak M., 2006, Racjonalność nauki. Problemy, koncepcje, argumenty, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin.
• Wawrzynowicz A. (red.), 2022, Paradygmaty metafilozofii, Człowiek i Społeczeństwo, t. LIII, Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych UAM, Poznań.
• Whitehead A.N., 2020 [1933], Przygody idei, tłum. M. Piwowarczyk, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
• Williamson T., 2015, The Philosophy of Philosophy, Blackwell Publishing, Malden, MA– Oxford, UK–Carlton, Australia.
• Wittgenstein L., 1997 [1922], Tractatus logico-philosophicus, tłum. B. Wolniewicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
• Wittgenstein L., 2000 [1953], Dociekania filozoficzne, tłum. B. Wolniewicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
• Woleński J., 1980, Krytyczne uwagi o Ingardenowskiej krytyce logiki, [w:] E. Żarnecka-Biały (red.), Logika i jej nauczanie w dziejach Uniwersytetu Jagiellońskiego, Nakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, s. 109–121.
• Woleński J., 1985, Filozoficzna Szkoła Lwowsko-Warszawska, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa [wyd. II 2023].
• Woleński J., 1992, Racjonalność jako modalność, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 2, s. 37–46.
• Woleński J., 1997, Szkoła Lwowsko-Warszawska w polemikach, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
• Woleński J., 2022, Metafilozofia i filozofia (analityczna), [w:] A. Wawrzynowicz (red.), Paradygmaty metafilozofii, Człowiek i Społeczeństwo, t. LIII, Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych UAM, Poznań, s. 49–64.
• Wolniewicz B., 1985, Ontologia sytuacji, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Wolniewicz B., 1993, Filozofia i wartości I, Wydział Filozofii i Socjologii UW, Warszawa.
• Wolniewicz B., 2003, Filozofia i wartości III, Wydział Filozofii i Socjologii UW, Warszawa.
• Wolniewicz B., 2016, Filozofia i wartości IV, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
• Wolniewicz B., 2019, Rzeczy i fakty. Wstęp do pierwszej filozofii Wittgensteina, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Wood A., 1971, Filozofia B. Russella: studium jej rozwoju, [w:] B. Russell, Mój rozwój filozoficzny, tłum. H. Krahelska, Cz. Znamierowski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 291–310.
• Wu J.S., 1998, P.F. Strawson’s Criticism of Formal Logic, [w:] L.E. Hahn (ed.), The Philosophy of P.F. Strawson, Open Court, Chicago–Lasalle, IL, s. 217–223.
• Życiński J., 1985, 1988, Teizm i filozofia analityczna, t. I–II, Wydawnictwo Znak, Kraków.

Jak cytować