Polski Zjazd Filozoficznywydarzenie

Pytanie o metodologię nauk dziś

Zapraszamy do udziału w sympozjum specjalnym „Pytanie o metodologię nauk dziś”, które odbędzie się podczas XI Polskiego Zjazdu Filozoficznego. Udział w sympozjum zapowiedzieli: Andrzej Bronk, Zygmunt Hajduk, Jacek Jadacki, Kazimierz Jodkowski, Paweł Kawalec, Agnieszka Lekka-Kowalik, Stanisław Majdański, Tadeusz Szubka, Rafał Wierzchosławski i Urszula Żegleń.

Okazją do zorganizowania sympozjum jest ukazanie się kompendium Metodologia nauk w serii Dydaktyka Filozofii (Lublin: Wydawnictwo KUL 2019) pod redakcją Stanisława Janeczka, Moniki Walczak i Anny Starościc. Monografia wyrasta z tradycji metodologii nauk, zapoczątkowanej i rozwijanej przez Księdza Profesora Stanisława Kamińskiego (1919-1986) i oddaje koncepcyjnie jego rozumienie metodologii nauk. Jej publikacja zbiega się ze 100-leciem urodzin Księdza Profesora Kamińskiego, metodologa i filozofa nauki, wieloletniego kierownika Katedry Metodologii Nauk na Wydziale Filozofii KUL, postaci centralnej dla Lubelskiej Szkoły Filozoficznej, głównego architekta jej profilu logicznego i metodologicznego, a także metodologicznego stylu badań i kształcenia w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II. Wyznacza go monografia S. Kamińskiego poświęcona nauce „Nauka i metoda. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk” (wydanie 1, 1961; wydanie 4, 1992). Jego publikacje i wykłady z ogólnej metodologii nauk formowały intelektualnie studentów i pracowników wszystkich Wydziałów KUL. Znalazły one kontynuację i uzupełnienie w wykładach prowadzonych przez jego uczniów, zwłaszcza ks. prof. Andrzeja Bronka dla studentów filozofii teoretycznej[1] i ks. prof. Zygmunta Hajduka dla studentów filozofii przyrody[2], a także m.in. w wykładach ks. prof. Józefa Herbuta, dr Stanisława Majdańskiego, prof. Stanisława Kiczuka i ich uczniów. Kamińskiego podejście do nauki charakteryzuje z jednej strony uznanie wielości i odrębności różnych typów nauk, wrażliwość na historyczną zmienność pojęcia nauki i rozwój samej nauki oraz sposobów jej uprawiania, z drugiej zaś strony podkreślanie jedności nauki i specyfiki racjonalności naukowej w stosunku do innych obszarów kultury (np. religii czy techniki) oraz autonomii nauki w świecie kultury a także metodologicznej autonomii poszczególnych typów nauk i dyscyplin naukowych. W ten sposób dostarcza ogólnoteoretycznych schematów analityczno-interpretacyjnych i porządkujących nauki w ich jedności i różnorodności.

Tom „Metodologia nauk” jest już dziewiątą pozycją w serii „Dydaktyka Filozofii” wydawaną przez Wydział Filozofii KUL we współpracy z Sekcją Filozoficzną Wykładowców Uczelni Katolickich w Polsce[3]. Jej celem jest ambitna próba zaprezentowania – syntetycznego, choć z konieczności ujętego wybiórczo – całokształtu problematyki filozoficznej i metafilozoficznej. Składać się będzie z dwunastu tomów ukazujących specyfikę metodologiczną i treściową poszczególnych dyscyplin. Choć seria akcentuje światopoglądowy, a nawet chrześcijański wymiar filozofowania, to jednak dąży do ukazania różnorodności stylów właściwych zwłaszcza współczesnej kulturze filozoficznej. Autorami są specjaliści z różnych środowisk akademickich oraz reprezentujący różne opcje filozoficzne i ideowe.

Tom „Metodologia nauk”, odpowiednio do dzisiejszej refleksji nad nauką, podejmuje nie tylko wątki wyznaczone tytułem, ale także kwestie należące do zyskującej na znaczeniu filozofii nauki czy studiów nad nauką i techniką (technologią) czy naukoznawstwa. W dwu obszernych częściach omawia w wymiarze historycznym i systematycznym naturę nauki oraz poszczególne jej typy, akcentując problematykę metafilozoficzną. Zwrócono uwagę na wpływ rozmaitych czynników, które warunkują sposób jej tworzenia i oddziaływania, tyleż podmiotowy, co kulturowy i społeczny.

Sympozjum zaplanowano jako spotkanie dyskusyjne nad aktualnością refleksji metodologicznej dziś, jej charakterem i istotnymi pytaniami we współczesnej nauce. Chcemy zastanowić się nad następującymi problemami:

  • na czym polega dzisiaj ważność i specyfika refleksji metodologicznej?;
  • czym wyróżnia się metodologiczne podejście do nauki, ujmujące naukę w aspekcie epistemicznym, jako działalność poznawczą?;
  • jak uprawiać tradycyjną metodologię nauk, tj. nabudowaną na tradycji szkoły lwowsko-warszawskiej i klasycznej tradycji filozofii scholastycznej, we współczesnych kontekstach intelektualnych i instytucjonalnych?;
  • kto i jak uprawia dzisiaj najbardziej twórczo metodologię nauk?;
  • gdzie znaleźć można najciekawsze problemy i dyskusje?;
  • czy metodologii nauk bliżej dzisiaj do logiki, filozofii czy historii nauki?
  • jak lokuje się metodologiczna refleksja nad nauką w kontekście wielości i różnorodności dziedzin oraz podejść ją charakteryzujących?
  • jak zmienia się aparatura pojęciowa metodologii nauk a tym samym jej przedmiot (ona sama nazywa się dzisiaj chętnie filozofią nauki)?;
  • czy nazwa metodologia nauk pozostaje jeszcze nośna?;
  • w jakim języku ją uprawiać, aby nie była jedynie dziedziną wsobną i hermetyczną, interesującą jedynie samych metodologów?;
  • czy kategorie metodologiczne opisujące i interpretujące naukę, wypracowane w odniesieniu do nauki rozumianej i uprawianej monodyscyplinarnie, pozostają adekwatne do współcześnie akcentowanego interdyscyplinarnego i multidyscyplinarnego sposobu uprawiania nauki?;
  • jeżeli tak, to jakie kategorie stosować do opisu i wyjaśniania interdyscyplinarności nauki?;
  • w jaki sposób współczesny kontekst organizacyjno-instytucjonalny (np. Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, nazywana Ustawą 2.0) zmienia dotychczasowy sposób rozumienia i praktykę uprawiania nauki a co za tym idzie jej metodologiczną charakterystykę?

Monika Walczak

[1] Wersja tych wykładów dostępna jest na stronie internetowej KUL pod adresem www.kul.pl/bronk, data dostępu: 21.07.2019 r., chodzi o wykłady prowadzone od lutego do czerwca 2002 r.

[2] Wykłady te stały się podstawą dla skryptu wydanego przez Z. Hajduka, Ogólna metodologia nauk, Lublin: RW KUL 2001, 2005; wyd 6., Wydawnictwo KUL 2012.

[3] kul.pl/dydaktyka.filozofii

Pytanie o metodologię nauk dziś

Print Friendly, PDF & Email
Zapraszam na

Andrzej Zykubek

Andrzej Zykubek, biolog i filozof, nauczyciel i miłośnik filozofii przyrody, dyskutujący ewolucjonista, zainteresowany genezą życia i umysłu poszukiwacz zatrudniony w Katedrze Filozofii Nauk Przyrodniczych KUL. Sympatyk torfowisk, rowerów i górskich wędrówek, wypraw kajakowych i bardzo dobrej muzyki.
Wieloletni Członek Komitetu Organizacyjnego i organizator Lubelskiego Festiwalu Nauki, a także wielu konferencji naukowych, wykładów i warsztatów. Prowadzi kilka stron www i serwisów społecznościowych, m.in. Wydziału Filozofii KUL i kognitywistyki KUL.
Wbrew pseudonimowi nadanemu mu przez studentów lubi innych przedstawicieli gatunku Homo sapiens sapiens.
Zapraszam na

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.